Na całość metody Vojty składają się część diagnostyczna, dająca możliwość wychwycenia zaburzeń w rozwoju już w pierwszych tygodniach życia niemowlęcia oraz część terapeutyczna, która umożliwia wczesne rozpoczęcie niezbędnej rehabilitacji zanim utrwalą się patologiczne wzorce motoryki.
Założeniem metody Vojty jest istnienie genetycznie zakodowanych globalnych wzorców lokomocji w programie zwanym ontogenezą ruchową zawierającą indywidualny program rozwoju ruchowego przynależnego gatunkowi ludzkiemu. Oznacza to, że wszystkie mechanizmy potrzebne do zmiany pozycji ciała, pionizowania się oraz przemieszczania do przodu istnieją od momentu poczęcia organizmu człowieka, a ujawniają się stopniowo w sposób automatyczny, w miarę dojrzewania centralnego układu nerwowego. Rozwój każdego człowieka postępuje według tego zakodowanego genetycznie programu.
Dziecko, które rozwija się prawidłowo, czerpie z tego programu i jego rozwój ruchowy przebiega prawidłowo bez żadnej pomocy z zewnątrz. Niemowlę z uszkodzeniem ośrodkowego układu nerwowego już od pierwszych dni życia nie może realizować genetycznie uwarunkowanego programu rozwoju, gdyż droga do niego pozostaje zablokowana na skutek uszkodzenia dróg i ośrodków układu nerwowego. Z czasem niemowlę zaczyna posługiwać się w kontaktach z otoczeniem zastępczymi wzorcami ruchowymi. Ten nieprawidłowy wzorzec ruchu stopniowo odzwierciedla się w korze mózgu i utrwala się w świadomości nieprawidłowy wzorzec schematu własnego ciała. Vojta opracował sposób terapii polegający na odruchowym uaktywnianiu i wyzwalaniu genetycznie zakodowanych mechanizmów lokomocji. Można je wyzwolić u każdego człowieka, niezależnie od stopnia uszkodzenia układu nerwowego i niezależnie od wieku.
Zadzwoń i zapytaj o poradę
zaburzenie ośrodkowej koordynacji nerwowej (z.o.k.n.)
asymetria ułożenia ciała
mózgowe porażenie dziecięce
kręcz szyi
okołoporodowe uszkodzenie splotu ramiennego
przepuklina oponowo-rdzeniowa
wodogłowie
wrodzone miopatie
artrogrypoza
zespół Down`a i inne zespoły wiotkie
opóźnienie rozwoju psychoruchowego
nieprawidłowości w obrębie stawów: dysplazja stawu biodrowego, ograniczone odwodzenie w stawie biodrowym, stopa końsko-szpotawa
skolioza oraz inne nieprawidłowości w obrębie fizjologicznych krzywizn kręgosłupa
nabyte uszkodzenia mózgu
zespół poprzecznego uszkodzenia rdzenia
nabyte niedowłady obwodowe
miopatie
czynnościowe przykurcze w stawach
stwardnienie rozsiane
zespoły bólowe kręgosłupa (narządu ruchu)
inne czynnościowe zaburzenia lokomocji
Pierwsze objawy u dziecka, które mogą zaniepokoić rodziców to:
Jest to opis aktualnego stanu nieutrwalonych neurologicznych objawów, dotyczących zaburzenia spontanicznych zachowań ruchowych niemowlęcia
Jest to opis aktualnego stanu nieutrwalonych neurologicznych objawów, dotyczących zaburzenia spontanicznych zachowań ruchowych niemowlęcia
W latach pięćdziesiątych XX wieku, nie potrafiono jeszcze określić jakie objawy mogłyby wskazywać na to, że rozwój dziecka może być zagrożony. Prof. Vaclav Vojta po latach obserwacji i badań, opracował koncepcję oceny niemowląt pozwalającą już w pierwszych tygodniach życia dziecka wskazać cechy nieprawidłowych zachowań, mówiących o zaburzeniu w funkcjonowaniu ośrodkowego układu nerwowego.
Stworzył metodę diagnostyczno-terapeutyczną dającą dzieciom szansę jak najwcześniejszego wykrycia zaburzeń a tym samym jak najwcześniejszego rozpoczęcia niezbędnej terapii. Metoda Vojty niesie ze sobą duże możliwości i szanse zmniejszenia skutków uszkodzeń ośrodkowego układu nerwowego, a tym samym umożliwia kompensację powstałych zaburzeń często nie dopuszczając do niepełnosprawności dzieci.
Wpływ rehabilitacji metodą Vojty na normalizację rozwoju psychoruchowego u niemowląt dotkniętych w różnym stopniu zaburzeniami ośrodkowej koordynacji nerwowej (badania japońskie i grupa pacjentów Vojty).
Liczba nieprawidłowych reakcji posturalnych | 1-3 | 4-5 | 6-7 | 7+ |
|---|---|---|---|---|
Towarzyszące nieprawidłowe odruchy pierwotne w grupie | 4% | 20% | 60% | 100% |
Patologiczny rozwój bez terapii (badania japońskie 1983) | 6,7% | 22,9% | 45% | 83,3% |
Spontaniczna normalizacja | 93% | 71% | 50% | 12,5% |
Normalizacja przy zastosowaniu metody Vojty | 100% | 98% | 95,2% | 45% |
*7+ oznacza współistniejące ciężkie zaburzenie napięcia mięśniowego
Dzięki naturalnym mechanizmom kompensującym u części dzieci objawy ZOKN mogą się wycofać nawet samoistnie.
U innych zaś objawy ZOKN z każdym miesiącem nasilają się i utrwalają. W tej grupie dzieci w późniejszym okresie życia można stwierdzić mózgowe porażenie dziecięce, schorzenia metaboliczne, choroby postępujące, upośledzenie umysłowe, skoliozy i inne wady postawy, zaburzenia koncentracji uwagi oraz zaburzenia integracji sensomotorycznej. Jednakże w trakcie badania NIE DA SIĘ OCENIĆ czy dane dziecko ma możliwość samoistnej normalizacji, czy jest w grupie dzieci rozwijających się w kierunku patologii. Każdy rodzic pragnie aby jego pociecha rozwijała się prawidłowo. Warunkiem wykorzystania tej szansy jest wczesna diagnoza i niezwłoczne rozpoczęcie terapii najlepiej w I trymestrze życia dziecka.
Urodził się 12.07.1917r. w Czechach. Jesienią 1937 roku rozpoczął studia medyczne w Pradze, które ukończył w 1945 roku. Pracę na stopień doktora medycyny obronił w 1947 roku. Następnie uzyskał specjalizację z neurologii (1954r.), a potem z neurologii dziecięcej (1957r.). W 1961 roku został kierownikiem Instytutu Mózgowego Porażenia Dziecięcego w Żeleznice, gdzie wśród dzieci dotkniętych tym zaburzeniem poczynił pierwsze obserwacje służące opracowaniu nowej metody terapeutycznej. W 1968 roku Vojta wyemigrował do RFN. Najpierw pracował w Kolonii, a od 1975 roku w Monachium, gdzie otrzymał stanowisko kierownika Oddziału Rehabilitacji w Kinderzentrm. Poszukiwano najlepszych metod wczesnego wykrywania nieprawidłowości rozwoju u najmłodszych niemowląt, zanim ich skutki okażą się nieodwracalne. Vaclav Vojta przedstawiał swoją koncepcję diagnostyczną i terapeutyczną na zjazdach lekarzy i terapeutów oraz w licznych publikacjach naukowych. W dorobku autora spośród 100 prac aż 63 (w tym 2 książki) dotyczyły leczenia metodą odruchowej lokomocji dzieci z zburzeniami motorycznymi.
Od 1967 roku do końca swoich dni był niezwykle zaangażowany w przekazywanie wiedzy o swojej metodzie diagnostycznej i terapeutycznej. Prowadził regularnie w Niemczech i w wielu krajach na kilku kontynentach, wraz z udziałem swojej grupy najbliższych uczniów, szkolenia lekarzy i terapeutów.
Zmarł 12 września 2000 roku w Monachium.
W uznaniu zasług dla dorobku naukowego osiągnięć klinicznych i dydaktycznych Profesor Vojta został uhonorowany licznymi odznaczeniami:
To trójpłaszczyznowa deformacja kręgosłupa pojawiająca się na skutek różnych czynników. Największą grupę skolioz ok. 70 – 80 % stanowią tzw. skoliozy idiopatyczne tzn. niewiadomego pochodzenia. Skoliozy te powstają wyłącznie w czasie wzrostu dziecka. Istnieje wiele danych przemawiających za słusznością koncepcji powstawania i rozwoju bocznych idiopatycznych skrzywień kręgosłupa jako następstwa asymetrii napięć mięśni grzbietu.
W przypadku skoliozy dochodzi do deformacji kręgosłupa w trzech płaszczyznach:
Skoliozy występują częściej u dziewcząt niż u chłopców i są częściej wypukłością skierowane w stronę prawą. Znane są okresy w których pojawiają się szczególnie często, mianowicie:
Są to okresy przyspieszonego wzrostu dziecka.
Pogłębienie skoliozy jest mniejsze w okresach powolnego wzrostu a większe w okresach przyspieszonego wzrostu dziecka. Za szczególnie niebezpieczny dla progresji skoliozy uważa się okres pokwitania między 11 a 15 rż. u dziewcząt i 13 a 16 rż. u chłopców. Progresja skoliozy wiąże się ściśle z czasem zaistnienia skoliozy im wcześniej pojawia się skrzywienie tym deformacja końcowa jest większa, ponieważ skolioza powiększa się przez dłuższy okres czasu.
Dziecko, u którego zdiagnozowano skoliozę powinno jak najszybciej podjąć terapię aby uniknąć lub zminimalizować pogłębianie skrzywienia.
Podział ze względu na kąt skrzywienia wg Cobba:
I stopień | lekka skolioza | do 20 stopni |
|---|---|---|
II stopień | średnio ciężka skolioza | do 50 stopni |
III stopień | ciężka skolioza | do 90 stopni |
IV stopień | bardzo ciężka skolioza | ponad 90 stopni |
III i IV stopień często wymaga leczenia operacyjnego ze względu na dużą deformację tułowia, ucisk na narządy wewnętrzne oraz inne problemy ze strony narządu ruchu.
Leczenie skolioz idiopatycznych jest bardzo trudne a tradycyjnie stosowane ćwiczenia są po prostu nieskuteczne. Zostało naukowo dowiedzione, że przez lata stosowane tzw. ćwiczenia wzmacniające gorset mięśniowy doprowadzały wręcz do utrwalania skoliozy i jej szybszej progresji w porównaniu do skolioz w ogóle nie poddanych ćwiczeniom!
W terapii skolioz już zahamowanie procesu pogłębiania się skrzywienia jest dużym sukcesem. Dużo trudniej doprowadzić do zmniejszenia kąta skrzywienia kręgosłupa oraz zmniejszenia rotacji kręgów.
Zastosowanie w terapii skolioz metody Vojty posiada głębokie i bardzo logiczne uzasadnienie. Metoda ta mimo iż pierwotnie powstawała dla leczenia pacjentów neurologicznych zawiera w sobie to czego od lat poszukiwano, a zatem możliwość oddziaływania na wszystkie trzy komponenty skoliozy tj. deformację w płaszczyźnie czołowej, strzałkowej a co najważniejsze ma możliwość oddziaływania na rotację kręgów.
Zwiększający się kąt skrzywienia kręgosłupa i coraz większa deformacja tułowia, powoduje dodatkowo zaburzenia w sposobie obciążania kończyn dolnych i w stereotypie chodu. Zastosowanie metody Vojty oddziałuje równocześnie na poprawę wzorca chodu i prawidłowego „czucia” swojej postawy.
Efekty zastosowania metody Vojty w terapii skolioz idiopatycznych u dzieci powyżej 4. roku życia ( R. Pauschert, F. Niethardt, 1993)
Tabela nr 1. Progresja skrzywienia i efekt końcowy (pod względem kąta skrzywienia wg Cobba)
Kąt skrzywienia w stopniach wg Cobba | <200 | <21-300 | <31-400 | >400 |
|---|---|---|---|---|
Pogorszenie | 30% | 39% | 31% | 33% |
Utrzymanie skrzywienia | 44% | 26% | 38% | 33% |
Poprawa | 26% | 35% | 31% | 33% |
Tabela nr 2. Przebieg skrzywienia w zależności od wieku i dojrzałości kostnej:
Wiek w latach | 4-9 | 10-12 | 13-15 |
|---|---|---|---|
Pogorszenie | 47% | 41% | 17% |
Utrzymanie skrzywienia | 20% | 41% | 39% |
Poprawa | 33% | 18% | 44% |
Efektywność metody Vojty w terapii skolioz idiopatycznych potwierdza się nie tylko w przypadku niewielkich skrzywień, ale również w skrzywieniach 300-400 wg Cobba. Największe rezultaty terapii metodą Vojty widoczne są u dzieci powyżej 12-ego roku życia, a w drugiej kolejności u dzieci poniżej 10-ego roku życia. U dzieci w wieku 10-12 roku życia widoczne są najmniejsze tendencje do poprawy. 34% skolioz poddanych terapii metodą Vojty wykazuje tendencję do progresji skrzywienia. Porównując ten wynik z „naturalną historią” (w odniesieniu do rozmiaru skrzywienia, obrazu Rissera i wieku metrykalnego wg von Lohnsteina i Carlsona, 1984) u dzieci nie poddanych terapii metodą Vojty można by oczekiwać progresji u 68-80%.
Asymetrię można zdiagnozować u niemowlęcia już w pierwszym miesiącu życia mimo iż noworodek fizjologicznie układa się w pozycji asymetrycznej. Fizjologiczna asymetria jest jednak nie utrwalona i zmienna co do strony.
Asymetria obserwowana jest jako pochylenie głowy do jednej strony z rotacją w stronę przeciwną, kiedy niemowlę prezentuje stałe lub bardzo częste układanie głowy na jednym policzku. Z czasem prowadzi to do spłaszczenia głowy po jednej stronie i zniekształcenia czaszki. Zmienia się wielkość policzków jeden jest bardziej wysunięty do przodu w stosunku do drugiego. Z czasem szpara powiekowa po jednej stronie robi się mniejsza gdyż jeden policzek wolniej rośnie. Asymetrycznemu ułożeniu głowy towarzyszy ułożenie tułowia niemowlęcia w kształcie litery C, gdzie występuje różnica napięcia mięśniowego pomiędzy prawą a lewą połową ciała. Miednica ułożona jest skośnie, gdzie jeden grzebień biodrowy ułożony jest cranialnie w stosunku do drugiego. Asymetrii zawsze towarzyszy nieprawidłowy obraz kręgosłupa w płaszczyźnie strzałkowej, występuje pogłębienie lub spłycenie fizjologicznych krzywizn kręgosłupa lub np. przedłużenie hiperlordozy lędźwiowej na odcinek piersiowy kręgosłupa.Oprócz nieprawidłowego ułożenia ciała, motoryka niemowlęcia z asymetrią jest ograniczona i często pojawiające się funkcje są jednostronne. Niemowlę zaczyna chwytać zabawkę częściej jedną ręką, pojawia się problem z prawidłowym podporem na brzuchu, potem obracając się z pleców na brzuch wykonuje ten obrót tylko w jedną stronę, siada obciążając bardziej jeden pośladek, zamiast prawidłowego raczkowania pojawia się raczkowanie z nieprawidłowym asymetrycznym ustawieniem miednicy oraz kończyn dolnych lub przesuwanie się do przodu w pozycji siedzącej na jednym pośladku itp. Nierzadko asymetryczne ułożenie ciała niemowlęcia jest jeszcze utrwalane poprzez nieprawidłową pielęgnację. Sprzyja temu zbyt wczesna pionizacja dziecka (zbyt wczesne noszenie dziecka w pozycji pionowej, sadzanie dziecka, które samo jeszcze nie siada czy prowadzenie dziecka, które samo nie chodzi i nie jest jeszcze na to gotowe). Do utrwalania asymetrii prowadzi także stosowanie niektórych sprzętów stworzonych specjalnie z myślą o dzieciach jak nosidełka, bujaczki, chodziki czy tzw. podskakiwacze itp.„W asymetrii stała patologiczna informacja z receptorów wokół kręgosłupa wtórnie prowadzi do nieprawidłowego sterowania przez aparat przedsionkowo-ślimakowy (błędnik) środkiem ciężkości kręgosłupa co według niektórych autorów (Niethard) doprowadza do skoliozy” (Banaszek). Również Mau opisuje tzw. zespół siedmiu objawów wczesnodziecięcych, który często pozostawia trwałe następstwa w postaci skoliozy niemowlęcej. „Powstaje on na skutek jak to określa asymetrycznego leżenia dziecka skośnie na plecach tzn. obciążając bardziej jedną stronę tylnej ściany klatki piersiowej. W skład tych objawów wchodzą: asymetryczne spłaszczenie pokrywy czaszki, jednostronne spłaszczenie miednicy, spłaszczenie klatki piersiowej po stronie wklęsłej skrzywienia i uwypuklenie żeber po stronie wypukłej. Towarzyszą im przykurcze w formie kręczu szyi, ograniczenia odwodzenia uda oraz przykurcz zginaczy grzbietowych stopy.” (Rakowski 1994).
Metoda Vojty jest bardzo popularna na całym świecie. Szkolenia lekarzy i terapeutów odbywają się w Argentynie, Austrii, Chile, Czechach, Francji, Danii, Norwegii, Finlandii, Indiach, Japonii, Hiszpanii, Korei Płd., Meksyku, Niemczech, Rumunii, Szwecji, Wenezueli, Włoszech oraz Polsce („Promyk Słońca”, Wrocław).
Jej skuteczność i efekty podparte są licznymi badaniami naukowymi. Wyniki badań Vojty (1973, 1985, 1987, 1988) potwierdzili Costi i in.(1983) oraz Lajosi (1975, 1980). Vojta (1973) porównuje wyniki leczenia dzieci swoją metodą z wynikami leczenia uzyskanymi przez Kong (1966) i Hochleinter (1971) leczonych metodą Bobathów. Dzieci objęte terapią metodą Bobath wymagały dłuższego leczenia, u większej liczby rozwinęło się mózgowe porażenie dziecięce (u ok.16%), natomiast u Vojty tylko 4%. U Feldkamp (1972) spośród wcześnie leczonych metodą Bobath 90 dzieci u 35 (39%) rozwinęło się mózgowe porażenie dziecięce.
Vojta uważał, że wczesne leczenie jego metodą zapobiega rozwojowi klinicznych objawów niedowładów i porażeń u minimum 60% dzieci zagrożonych mózgowym porażeniem dziecięcym. Za dowód skuteczności uznaje się fakt, że zmieniło się spektrum form mózgowego porażenia dziecięcego w Niemczech, gdzie szeroko stosowana jest ta metoda.
Thiesen-Mutter (1977,1982) krytykuje wypowiedzi o szkodliwym wpływie terapii na psychikę leczonych dzieci. Autorka bowiem, porównując przy pomocy ankiety cechy 88 dzieci leczonych metodą Vojty i 88 dzieci zdrowych, nie stwierdziła różnic istotnych statystycznie w następujących cechach: tendencje neurotyczne, agresywność, lękliwość, nieśmiałość, dojrzałość, samodzielność.
Hellbrügge (1981) podaje, że w Centrum Dziecka w Monachium rozpoczęto kontrolowane badania nad skutecznością metody Vojty i Bobathów. Po 3 miesiącach jednak przerwano badania, ponieważ terapeutki pracujące metodą Bobath nie chciały jej dłużej stosować, widząc większą skuteczność metody Vojty.
Imamura i in.(1987) wykazali istnienie pozytywnej korelacji między częstością występowania nieprawidłowości w badaniu przy użyciu tomografii komputerowej a stopniem ciężkości zaburzeń centralnej koordynacji nerwowej stwierdzanych metodą Vojty.
Aufschnaiter i Heumann (1981) uważają metodę Vojty za najlepszą metodę wczesnej terapii dzieci z rozszczepem kręgosłupa. Również Szmigiel i in.(1998) podają korzystne wyniki wczesnego usprawniania dzieci z przepukliną oponowo-rdzeniową metodą Vojty.
Bauer i Vojta (1984) podają, że przy leczeniu porażeń splotu barkowego uzyskali 42% wyleczeń,a u 44% dzieci znaczną poprawę funkcji po półtorarocznym leczeniu.
